Rdzawe plamy na liściach gruszy najczęściej oznaczają rdzę gruszy – chorobę wywoływaną przez grzyb Gymnosporangium sabinae. Aby ograniczyć problem, trzeba działać równocześnie na gruszy i na jałowcach w okolicy, ponieważ patogen potrzebuje obu tych roślin do zamknięcia cyklu rozwojowego.
Czy to rdza gruszy?
Typowe objawy pojawiają się od wiosny na młodych liściach. Początkowo są to niewielkie, jaskrawo pomarańczowe lub żółtopomarańczowe plamy na górnej stronie blaszki. Z czasem powiększają się, ciemnieją, a w ich środku mogą pojawić się czarne punkty. Na spodzie liści wyrastają charakterystyczne stożkowate narośla zawierające zarodniki.
Przy silnym porażeniu liście przedwcześnie opadają, a drzewo słabiej rośnie i owocuje. Zmiany mogą wystąpić także na ogonkach liściowych, pędach i owocach. Pomarańczowe, galaretowate zgrubienia na pędach jałowca są drugim ważnym sygnałem, że w ogrodzie rozwija się ten sam patogen.
Dlaczego rdza pojawia się na gruszy?
Gymnosporangium sabinae jest grzybem, który potrzebuje dwóch żywicieli. Najważniejszym z nich jest grusza, a drugim – przede wszystkim jałowiec sabiński. Zimą grzyb przetrwa na porażonych pędach jałowca. Wiosną, podczas wilgotnej pogody, powstają zarodniki przenoszone przez wiatr na młode liście gruszy.
Latem i jesienią na liściach gruszy rozwijają się kolejne struktury zarodnikujące. Zarodniki wracają następnie na jałowce, gdzie patogen zimuje i przygotowuje infekcję na następny sezon. Dlatego grusza nie zaraża bezpośrednio drugiej gruszy. Źródłem infekcji jest jałowiec, także ten rosnący na sąsiedniej działce. Żywotniki, czyli popularne tuje, nie są tym samym żywicielem i nie należy przypisywać im powodowania rdzy gruszy.
Jak zwalczać rdzę gruszy?
Działania mechaniczne
Najpierw dokładnie obejrzyj gruszę oraz jałowce w ogrodzie i najbliższym sąsiedztwie. Porażone liście zbierz i usuń z działki, zamiast wrzucać je na zwykły kompost. Chore pędy jałowca wytnij poniżej miejsca z widocznym zgrubieniem, a silnie porażone krzewy rozważ do usunięcia. Samo zrywanie plam z liści nie wystarczy, jeśli w pobliżu pozostaje jałowiec wytwarzający zarodniki.
Gdy problem powtarza się co roku, porozmawiaj z sąsiadami. Nie zawsze można usunąć cudzy krzew, ale wspólne rozpoznanie podatnych jałowców i ograniczenie ich infekcji może zmniejszyć presję choroby. Zarodniki mogą przemieszczać się na setki metrów, więc wycięcie jednego krzewu w ogrodzie nie daje pełnej gwarancji.
Opryski i terminy zabiegów
Ochronę wykonuje się przede wszystkim zapobiegawczo, od fazy różowego pąka, przez kwitnienie i po kwitnieniu. Dokładny program zależy od pogody, podatności odmiany i nasilenia choroby.
Orientacyjny układ zabiegów wygląda następująco:
- Faza różowego pąka – pierwszy zabieg przed otwarciem kwiatów, gdy rozwijają się młode liście.
- Początek kwitnienia – ochrona w okresie, gdy zarodniki z jałowców mogą infekować gruszę.
- Po kwitnieniu – zabieg po opadnięciu płatków, zgodnie z etykietą wybranego środka.
- Kolejne zabiegi – tylko wtedy, gdy przewiduje je etykieta i uzasadniają je warunki pogodowe oraz presja choroby.
W ochronie stosuje się fungicydy dopuszczone do gruszy i rdzy gruszy. W materiałach dla upraw amatorskich wymieniany jest między innymi preparat Magnicur Gold, dawniej kojarzony z nazwą Zato 50 WG, zawierający trifloksystrobinę. Nie traktuj tej informacji jako stałej listy dopuszczonych środków. Rejestracje, zakres zastosowania i dawki zmieniają się, dlatego przed opryskiem sprawdź aktualną etykietę oraz bieżący Program Ochrony Roślin Sadowniczych lub wyszukiwarkę środków ochrony roślin MRiRW.
Nie powtarzaj w sezonie bez końca preparatu z tą samą substancją czynną. Rotacja grup chemicznych ogranicza ryzyko powstawania odporności patogenu. Fungicydy miedziowe, takie jak Miedzian, nie są wystarczającym rozwiązaniem dla silnej infekcji rdzą gruszy, ponieważ działają głównie powierzchniowo.
Preparat na mrówki, insektycyd ani przypadkowa „cudowna” mikstura nie zwalczy grzyba Gymnosporangium sabinae. Jeśli w pojedynczym roku plam jest mniej, nie musi to oznaczać działania takiego środka.
Jak zapobiegać chorobie?
Największe znaczenie ma przerwanie zależności między gruszą a jałowcem. Przyjmuje się, że ryzyko jest szczególnie duże w promieniu około 200–300 m, choć zarodniki przy sprzyjającym wietrze mogą przemieszczać się dalej. Izolacja nie zawsze jest możliwa, zwłaszcza na działkach, dlatego trzeba łączyć ją z obserwacją roślin i ochroną wiosenną.
Jesienią usuń opadłe liście i porażone resztki roślin. Nie kompostuj materiału wyraźnie pokrytego strukturami grzyba. Przycinaj korony tak, aby szybciej wysychały po deszczu, unikaj nadmiernego zagęszczenia nasadzeń i nie przenawoź drzew azotem. Preparaty ze skrzypu, czosnku lub cebuli mogą pełnić funkcję pomocniczą, ale ich skuteczność jest zmienna i przy silnej presji patogenu nie zastąpią właściwej ochrony.
Przy zakładaniu sadu wybieraj odmiany mniej podatne na rdzę. Podział nie jest absolutny, ponieważ reakcja drzewa zależy także od warunków i lokalnej presji choroby:
| Odmiana | Podatność na rdzę | Znaczenie przy wyborze |
|---|---|---|
| Faworytka | Podatna | Wymaga większej uwagi w rejonach, gdzie rosną jałowce |
| Konferencja | Podatna | Ryzyko porażenia jest wyższe przy silnej presji patogenu |
| Lukasówka | Mało podatna | Może lepiej sprawdzić się w problematycznym miejscu |
| Paryżanka | Mało podatna | Jest często wskazywana jako odmiana mniej wrażliwa |
Jeśli mimo usuwania porażonych części i prawidłowo wykonanej ochrony cała grusza lub sad silnie choruje każdego roku, skonsultuj dobór środków i odmian z doradcą sadowniczym. Najtrwalszy efekt daje połączenie higieny, rotacji fungicydów, odmiany o mniejszej podatności oraz ograniczenia liczby żywicieli pośrednich w sąsiedztwie.
